Brojno stanje
Prema zvaničnim podacima pristiglim iz Ambasade Bosne i Hercegovine u Londonu, u
Velikoj Britaniji živi oko 10.000 bosanskohercegovačkih iseljenika, a u Republici Irskoj
1.650.
Većina bosanskohercegovačkih građana je u Veliku Britaniju i Irsku stigla kao izbjeglice
tokom devedesetih godina prošlog vijeka. Velika Britanija je imala specijalni program u
okviru kojeg je primljen ograničen broj bosanskohercegovačkih izbjeglica, kao i program
za izmještanje i liječenje ranjenih i povrijeđenih. Njima su se pridružili članovi obitelji koji
su ostali da žive u Velikoj Britaniji i nakon rata. Najveći broj naših građana je po dolasku u
Veliku Britaniju bio smješten oko Londona, u Škotskoj i na sjeveru Engleske.

Status
Nakon završetka rata u Bosni i Hercegovini, Britanska vlada nije vršila pritisak na
bosanskohercegovačke izbjeglice da se vrate kućama, pa su u najvećem broju ostali da žive
tamo. Većina ih je već bila ispunila uslove za dobijanje britanskog državljanstva, a drugi
važan faktor za nezainteresovanost za povratak je rastući ''dvojni identitet'' među mladim
bosanskohercegovačkim useljenicima u Velikoj Britaniji. Većina njih se dobro integrisala u
britanski obrazovni sistem i novu kulturu i dobro se osjećaju sa svojim dvojnim
identitetom. Oni vide svoju budućnost u Velikoj Britaniji što i njihove starije srodnike
obeshrabruje na povratak u BiH. Postojala je jedna inicijativa (Testing the Water) Britanske
vlade koja je pružala priliku našim ljudima da posjete i borave u domovini tri mjeseca kako
bi nakon toga procijenili da li žele i mogu da se vrate. Iako učešće u ovom programu nije
imalo uticaja na novostečeni status građana BiH u Velikoj Britaniji, većina je odbila da
učestvuje iz straha da će biti prisiljeni da se vrate.
Bosanskohercegovački građani su svoj status u ovim dvjema zemljama uglavnom riješili
putem prijema državljanstva. Zvanični podaci o tačnom broju bosanskohercegovačkih
građana koji posjeduju državljanstvo Velike Britanije i Irske ne postoje zato što domicilni
zakoni ne dozvoljavaju objavu takvih podataka, ali pretpostavlja se da su svi koji su ispunili
propisane uslove već stekli državljanstvo. Uslovi za sticanje državljanstva su: da je osoba
napunila 18 godina starosti, da ima regulisan boravak na teritoriji Velike Britanije najmanje
pet godina prije podnošenja zahtjeva ili tri godine za osobe koje su u bračnoj zajednici sa
britanskim državljaninom/nkom, da je osoba neprekidno stalno boravila u Velikoj Britaniji
najmanje 12 mjeseci prije podnošenja zahtjeva, da je položila test o znanju engleskog jezika
i poznavanju istorije i kulture Velike Britanije i da nije osuđivana, odnosno, da joj nisu
izrečene kaznene mjere. Velika Britanija i Irska ne uslovljavaju dodjelu svog državljanstva
odricanjem od državljanstva matične zemlje.
Prema jednom uporednom istraživanju koje je 1999. godine proveo Univerzitet Surrey iz
Velike Britanije u saradnji sa Univerzitetom Oldenburg iz Njemačke, Danskim centarom
za obrazovanje izbjeglica i Italijanskom asocijacijom za migracije40, bosanskohercegovački
građani u ove četiri zemlje su prilično dobro obrazovani i profesionalno kvalifikovani.
Većina je završila srednju školu, a mnogi su stekli i univerzitetske diplome. U Velikoj
Britaniji su mlađi bosanskohercegovački građani koji su stigli prije 25. godine starosti
uspješno nastavili obrazovanje. Oko 30 posto njih je nastavilo da se školuje na
univerzitetima.
Što se tiče zaposlenja, ovo istraživanje ukazuje da su bosanskohercegovački građani koji su
u Veliku Britaniju stigli sa više od 45 starosti teško su nalazili posao. Prepreke su bile jezik,
priznanje kvalifikacija i radnog iskustva, starosna dob i neophodnost prekvalifikacije.
Osobe starosti između 30 i 45 godine imale su različit uspjeh kad je riječ o zaposlenju.
Dosta muškaraca ove dobi je završilo neku vrstu zanata što im je omogućilo da nađu posao,
dok su žene iste dobi većinom preuzele kućanske poslove ili poslove koji su zahtijevali pola
radnog vremena.

Organizovanost
Bosanskohercegovačka zajednica u Velikoj Britaniji je dobro organizovana. Domaće vlasti
su poticale i do 1998. godine finansirale organizovanje izbjeglica iz BiH. Registrovane su
desetine udruga i klubova a aktivnosti su im vezane za organizovanje društvenih i sportskih
događaja, savjetovanje, učenje engleskog i maternjeg jezika.
Bosnia & Herzegovina UK Network Birmingham je krovna organizacija udruženih klubova
i asocijacija bosanskohercegovačkih građana u Velikoj Britaniji. Predsjednik organizacije
je Spaho Bajrić. Većina bosanskohercegovačkih udruženja i klubova su uvezani u ovu
krovnu organizaciju.
Udruženja i klubovi koji nisu uvezani u ovu organizaciju su: The Friends of La
Benevolencija, The Bosnian Institute, i BRICKS Bosnian Resource Information Centre
Kosovar Suport iz Londona.
Osim udruženja i klubova, u Velikoj Britaniji djeluju i vjerske zajednice: Islamska
zajednica BiH u UK, Srpska pravoslavna crkva ''Sveti Sava'', Crkveni odbor Srpske
pravoslavne crkve i Hrvatska katolička misija, sve sa sjedištem u Londonu. Vjerske
zajednice nisu uključene u rad spomenute krovne organizacije.
Treba napomenuti da su sve organizacije i udruženja bosanskohercegovačkih građana u
Velikoj Britaniji o kojima je Ministarstvo dobilo podatke registrovane kao multietničke,
iako je njihovo članstvo u ogromnoj mjeri bošnjačko.
U Velikoj Britaniji, u Birminghamu, je i sjedište Svjetskog saveza dijaspore Bosne i
Hercegovine (SSDBiH). Svjetski savez dijaspore je registrovan kao jedinstvena
multietnička nepolitička organizacija bosanskohercegovačkih iseljenika. Članice Saveza su
savezi, udruženja, klubovi i asocijacije bosanskohercegovačkih građana iz svih zemalja
svijeta. SSDBiH je osnovan na Prvom kongresu bosanskohercegovačke dijaspore
održanom u Sarajevu u maju 2002. godine radi uvezivanja i koordiniranja rada
bosanskohercegovačkih udruženja koja djeluju širom svijeta. Predsjednica SSDBiH je
Senada Softić-Telalović iz Australije.

Dopunsko obrazovanje
Prema podacima Ambasade Bosne i Hercegovine u Londonu u Velikoj Britaniji postoji 12
dopunskih škola na bosanskom jeziku koje pohađa oko 300 djece. Škole su organizovane u
okviru bosanskohercegovačkih klubova i udruženja, a finansiraju se iz humanitarnih
fondova zemlje prijema i podrškom roditelja. Nastavno osoblje je većinom kvalificirano,
odnosno, svršeni pedagoški radnici i profesori.
Podaci o dopunskim školama na srpskom i hrvatskom jeziku ne postoje, jer djeca
bosanskohercegovačkih državljana iz reda srpskog i hrvatskog naroda pohađaju srpske ili
hrvatske dopunske škole koje su povezane sa udruženjima susjednih zemalja.

Informisanje
Građani BiH u Velikoj Britaniji i Irskoj se o zbivanjima u Bosni i Hercegovini većinom
informišu putem interneta. Od pisanih medija postoji dvomjesečni časopis ''Haber'' čiji je
izdavač B&H UK Network, krovna organizacija bosanskohercegovačkih udruženja u
Velikoj Britaniji. U Londonu je, također, moguće kupiti i neke novine koje se štampaju u
BiH, Hrvatskoj i Srbiji.

plbih.org