Brojno stanje
U istorijskom i tradicionalnom smislu, Italija nije tipična migracijska država Bosanaca i Hercegovaca. Ipak, doseljavanje stanovnika sa područja Bosne i Hercegovine i država bivše Jugoslavije u Italiju teklo je u nekoliko talasa. U okviru novijeg talasa, od šezdesetih godina prošlog vijeka, Bosanci u manjem broju odlaze na rad i u italijanske privredne centre. Oni nisu bili zapaženije organizovani. Kada je Italija 1987. godine donijela Zakon br. 984 kojim se utvrđuju Pravila za prijem i tretman radnika iz zemalja-nečlanica EU i kontrole skrivene imigracije i u tadašnjoj Jugoslaviji se došlo do procjene da u Italiji na
„privremenom radu“ boravi oko 30.000 Jugoslovena. Četiri petine tadašnjih imigranata sa područja bivše Jugoslavije bili su sezonci i radnici „na crno“. Prema podacima koje je objavilo Vijeće Evrope 1.1. 1990. godine, u Italiji je živjelo 11.933 građana SFRJ. „Mlada dijaspora“ nastala je početkom 90-ih godina 20. stoljeća.. Budući da je Italija uglavnom bila zemlja privremenog odredišta, te da su tadašnje izbjeglice odlazile u druge evropske zemlje po osnovu rodbinskih veza, boljih socijalnih uvjeta i slično, broj građana
porijeklom iz Bosne i Hercegovine u Republici Italiji znatno je manji u odnosu na susjedne države.
Između 1992. i 1996. godine, Italija je prihvatila više od 50.000 izbjeglica iz bivše Jugoslavije. Godine 1996. broj bosanskohercegovačkih građana u ovoj zemlji iznosio je 11.068, a ukupan broj migranata sa dozvolom boravka bio je 1.095.622. U aprilu 1998. godine Vlada Italije je izdala Dekret koji se odnosi na nacije bivše Jugoslavije (zajedno sa Somalijom i Albanijom), a koje su u Italiju stigle između marta i juna 1997. godine , te na druge strance sa dozvolom boravka iz humanitarnih razloga, kako bi mogli aplicirati na dvogodišnji produžetak boravka s pravom na rad i studij. Oko 48.000 osoba porijeklom iz
bivše Jugoslavije dobili su boravišne dozvole, a većina ih je bila iz Bosne i Hercegovine.
Prisustvo osoba bosanskohercegovačkog porijekla u Republici Italiji se ne smanjuje nego i dalje ima tendenciju blagog rasta.13 U prvom redu, najveći broj mladih koji se nalaze na školovanju u Italiji preferiraju ostanak u ovoj zemlji i odlažu povratak. Uz to, jedan broj građana u procesu legalizacije ilegalnog boravka14 nastoji riješiti svoj status ostankom i pronalaženjem zaposlenja pretežno u građevinarstvu i uslužnim djelatnostima.
Prema zvaničnim podacima Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice BiH dobivenim od Ambasade Bosne i Hercegovine u Republici Italiji, u ovoj državi živi između 35.000 i 40.000 građana porijeklom iz Bosne i Hercegovine.15 Prema važećim zakonskim propisima u Italiji, kao i u većini drugih evropskih zemalja, institucija dvojnog državljanstva nije poznata. Međutim, sticanje italijanskog državljanstva, za razliku od nekih evropskih zemalja sa rigoroznijim propisima, nije uslovljeno odricanjem odnosno ispisom iz državljanstva države porijekla čime je građanima bosanskohercegovačkog porijekla ostavljena mogućnost posjedovanja dvojnog državljanstva.
Prema podacima koje je Generalni konzulat BiH u Milanu16 dobio od privrednih komora Republike Italije i sopostvenih istraživanja, na konzularnom području Generalnog konzulata postoji oko 4.000 samostalnih malih i srednjih preduzeća u vlasništvu građana porijeklom iz Bosne i Hercegovine.

Status
Status građana bosanskohercegovačkog porijekla u Republici Italiji riješen je kroz državljanski odnos, dozvolu trajnog ili ograničenog boravka, azil, radnopravni status ili neki drugi legalan način.
Veliki broj bosanskohercegovačkih građana u procesu rješavanja statusa u Italiji odnosi se na Rome (3.000 – 5.000 osoba). Italijanske vlasti procjenjuju da, osim registrovanog broja bosanskohercegovačkih građana koji su u procesu regulisanja statusa, ilegalno boravi između 2.000 i 4.000 bosanskohercegovačkih građana u Republici Italiji.

Dvojno državljanstvo
Iako dvojno državljanstvo u pravnom sistemu Republike Italije ne postoji, sticanje italijanskog državljanstva nije uvjetovano odricanjem od državljanstva Bosne i Hercegovine. Sticanjem državljanstva Republike Italije, građani bosanskohercegovačkog porijekla i dalje de facto zadržavaju državljanstvo Bosne i Hercegovine.
Stranci sa pet godina boravka i rada u Italiji mogu podnijeti zahtjev za prijem u italijansko državljanstvo.

Dozvola boravka (Permesso di soggiorno)
Na teritoriji Italije mogu boraviti stranci koji posjeduju dozvolu boravka na neograničeno vrijeme (carta di soggiorno) ili običnu dozvolu boravka (permesso di soggiorno), koje su izdate na osnovu pravila predviđenih zakonom. Na teritoriji Italije mogu boraviti i stranci, koji posjeduju dozvolu boravka ili vizu izdatu od nadležnih italijanskih vlasti u nekoj drugoj državi članici Evropske unije, ukoliko postoji sporazum između ovih država i Italije.

Neograničena dozvola boravka (Carta di soggiorno)
Stranac koji uredno boravi najmanje šest godina na teritoriji Italije i ukoliko je u toku svog boravka imao dozvolu boravka koja nema ograničen broj obnavljanja, te ako dokaže da je njegov lični dohodak dovoljan za izdržavanje vlastite porodice, može podnijeti zahtjev za izdavanje dozvole boravka na neograničeno vrijeme, za sebe, svog životnog saputnika/cu i za maloljetnu djecu koja s njim žive.

Bračni sporazumi i dozvole boravka
Stranci koji su na teritoriji Italije zaključili bračnu zajednicu s italijanskim državljanima stiču dozvolu boravka. Ukoliko dođe do sklapanja braka između dva stranca, a jedan od njih boravi najmanje godinu dana u Italiji i ima dozvolu boravka i njegov bračni partner će dobiti dozvolu boravka. Dozvola boravka stečena na ovaj način automatski se ukida, ukoliko bračni par efektivno ne živi zajedno. Dozvola boravka se ne oduzima ukoliko je u toku bračne zajednice došlo do sticanja potomstva.

Socijalni status
U slučaju da se radnik - stranac vrati u zemlju porijekla, zadržava pravo na socijalno osiguranje stečeno u toku svog boravka i rada u Italiji sve do 65 godina života, a isto tako i minimalan novčani doprinos, ukoliko je u toku svog boravka ostvario pravo na to (Član 1. Stav 20, Zakon od 08.08.1995, br. 335). Ovo se ne odnosi na strance koji su u Italiji bili na sezonskom radu.

Prihvatni centri i pravo na društveni stan
Svi stranci koji dolaze iz zamalja koje nisu članice Evropske unije i imaju urednu dozvolu boravka imaju pravo da se ravnopravno s ostalim građanima integrišu u italijansku društvenu zajednicu. Stranci koji imaju boravišnu kartu (carta di soggiorno) ili dozvolu boravka čiji je rok trajanja najmanje dvije godine i imaju uredan posao - zavisan ili samostalan - imaju pravo, kao i italijanski građani podnijeti zahtjev za dobijanje društvenog stana. Zahtjevi se podnose agencijama za rješavanje stambenih problema i raspoređeni su po općinama u svakoj regiji.

Organizovanost
Budući da Italija nije tradicionalna migracijska zemlja bosanskohercegovačkih građana, organizovanost bosanskohercegovačke dijaspore u ovoj zemlji je veoma skroma. Postojale su organizacije bh. dijaspore koje su bile aktivne kraće ili duže vrijeme, međutim, trenutno su u Italiji najaktivnije dvije organizacije koja okupljaju bh. građane: „Bosna i Hercegovina
izvan granica“ iz Piaćence, inače članica Svjetskog saveza dijaspore BiH (SSDBiH) i Zajednica građana Bosne i Hercegovine sa sjedištem u Rimu.

• BiH izvan granica
29.100 Piacenza, Via P. Cella 22
Hodžić Medaga, predsjednik
Tel: 0039 3472288562
Fax: 0039 0523315084
Email: bh-oltreconfini@libero.it
18 Zakon usvojen 30. jula 2002, br. 189, Izmjena pravilnika o imigraciji i azilu -Dodatak članu br.173 i Službenom listu-Generalna serija br. 199 od 26/08/2002.31

• Zajednica građana BiH u Italiji
Enisa Bukvić, predsjednica Via Santa Croce in Gerusalemme 106
Rim Tel/fax: 0039 6 7001 745
Email: bosnausrcu@tiscali.it; ebukvic@iom.int

Bošnjačka udruženja u Italiji
„Bosansko kulturno udruženje Biella“
13.900 Biella, Via Tripoli 24/p/o A.C.A
Predsjednik Abid Subašić
Tel: 0039 4389320662

Omadinska /studentska udruženja:
“Udruženje mladih “JA-BiH”
40.128 Bologna
Vias Saragozza 181
Ivan Butina
Tel: 0039 349 3528011

Dopunsko obrazovanje
Osnovno obrazovanje u Italiji je obavezno i besplatno za svu djecu od 6 do 15 godina. I odrasli mogu pohađati osnovnu školu u večernjim satima. Zakon o osnovnom obrazovanju je jednak kako za italijansku tako i za djecu imigranta (čak i ako nemaju Permesso di soggiorno – dozvolu boravka ). Maloljetnici imaju pravo, a isto tako i dužnost, da budu uključeni u društveni školski život.
Sva djeca, koja su završila osnovnu školu u Italiji i imaju regularnu boravišnu vizu (Permesso di soggiorno), mogu nastaviti školovanje poslije završene osnovne škole, odnosno mogu pohađati srednju školu, fakultet, različite profesionalne kurseve i slično.
Prema podacima dobivenim od diplomatsko-konzularnih predstavništava BiH, u Italiji živi 2.724 djece bosanskhercegovačkog porijekla. Prema podacima Generalnog konzulata BiH u Milanu, u Italiji ne postoje bosanskohercegovačke dopunske škole.
Zajednica građana Bosne i Hercegovine organizira ljetnu dopunsku školu u trajanju od mjesec dana. Projekat finansira Regija Lazio, a školu vode kulturni medijatori, koji nastoje našu zemlju približiti djeci kroz kulturno-didaktičke aktivnosti. Međutim, u Italiji je organizovana nastavu na hrvatskom jeziku. Nastavu pohađa oko 200 učenika s kojima rade tri učitelja. Nastavu na hrvatskom jeziku u inozemstvu organizira Ministarstvo znanosti, obrazovanja i športa Republike Hrvatske (nastava konzularnog tipa), prosvjetne vlasti države u kojoj hrvatski građani žive (integrirana nastava), hrvatske zajednice i katoličke misije. Budući da je nastava u inozemstvu - nastava hrvatskog jezika i
kulture - namijenjena djeci hrvatskih državljana, ali i djeci kojima je hrvatski maternji jezik, pretpostavlja se da ovu nastavu pohađa i znatan broj djece porijeklom iz BiH.

Priznavanje diploma
Strani državljani koji su stekli diplome u svojoj državi (ili nekoj drugoj državi), mogu tražiti priznavanje diploma u Italiji. Proces priznavanja diploma je veoma komplikovan i zavisi od vrste kvalifikacija. Polazna osnova priznavanja je predočenje originala diplome o stečenoj kvalifikaciji italijanskoj Ambasadi ili konzulatu u domovini, gdje se utvrđuje vjerodostojnost diplome i podudaranje stepena obrazovanja. Proces priznavanja diplome koja je stečena izvan Italije je dug i komplikovan do te mjere da se veliki broj stranih diplomiranih studenata odlučuje za ponovni upis na fakultete u Italiji.
Prilikom zapošljavanja, diploma stečena u Italiji daje prednosti jer se na osnovu ove potvrđuje dobro poznavanje kako italijanskog jezika, tako i italijanske kulture.

Obrazovanje namjenjeno odraslima
Za odrasle su predviđene mogućnosti početnog ili daljeg obrazovanja.
Obrazovanje odraslih je u prvom periodu bilo predviđeno za Itaijane koji kao djeca nisu imali mogućnosti da pohađaju školu, a željeli su steći neku diplomu (npr. NK radnici).
Danas su tipovi ovog obrazovanja veoma važni i za strance. Obrazovanje odraslih organizuju državne institucije, a mogu biti i poduhvati privatnih institucija.
U glavnim sjedišima regija, u opštinama/komunama, školama i slično, moguće je dobiti spisak sa vrstama kurseva koji se nude. Kursevi obično traju godinu dana.
Tipovi kurseva su:
• kursevi za početno opismenjavanje, (odgovara našem četvorogodišnjem
obrazovanju)
• kursevi višeg stepena (odgovara našem osmogodišnjem obrazovanju). Završetkom ovog stepena obrazovanja završava se i ciklus obaveznog osnovnog obrazovanja u Italiji. Diploma ovog stepena daje mogućnosti pohađanja profesionalnih kurseva koje organizuju regije.
• večernji kursvi - za srednjoškolsko obrazovanje
• kursevi specijalizacije (informatika, strani jezici, itd.)
• profesionalni kursevi, obično ih organizuju regije, u većini slučajeva su besplatni i traju od jedne do dvije godine. Veoma su važni, jer daju dobru formaciju koja je potrebna pri obavljanju kvalifikovanog rada.

Informisanje
Bosanskohercegovačka dijasora u Republici Italiji informirana je putem satelitskog programa BHTV, NTV Hayat i satelitskog programa susjednih država. U Milanu postoji jednosatna radio emisija svakog četvrtka koja emituje program na bosanskom, hrvatskom i srpskom jeziku. Dnevni listovi inozemnog izdanja dostupni su našoj dijaspori u Republici Italiji. Od medija bosanskohercegovačke dijaspore u Italiji postojao je elektronski časopis SEBILJ, pokrenut u martu 2002. godine, ali je u međuvremenu prestao izlaziti.
Za brojniju imigrantsku populaciju osnovan je i višejezični site o imigraciji, gostoprimstvu i integraciji u Rimu i provinciji. Na ovoj stranici osigurane su najvažnije informacije za strane državljane koji borave u Italiji, a dostupne su i na bosanskom jeziku (http://www.immiweb.org).
Osim toga, građani bosanskohercegovačkog porijekla u Republici Italiji prate i informišu se i putem ostalih web portala u BiH i svijetu.

plbih.org