Na prostoru BiH do 1914 godine bile su formirane 4 regimente i to:

Prva regimenta -domicil Sarajevo
Druga regimenta -domicil Banjaluka
Treca regimenta -domicil Tuzla
Cetvrta regimenta -domicil Mostar

Pocetkom rata 1915 osnovana je 5. BH regimenta, a u toku rata jos i 6., 7. i 8. regimenta

Bosansko-hercegovacke jedinice su bile rasporedjivane na frontovima sirom Austro-Ugarske monarhije. Neke od njih bile su na Galiciji, Soci, Piavi, Karpatima i regionu Alpa. Soski front je ostao specifican zbog ogromnih zrtava koje su na njemu pale,a ciji veliki dio su nasi preci-Bosnjaci. Dobio je ime po rijeci Soci koja se nalazi u zapadnom dijelu Slovenije, na granici prema Italiji.

Bosnjacki vojnici (u to vrijeme Bosnjacima su se nazivali svi koji su bili iz BiH) su imali posebne uniforme i posebne kape-fesove. Te uniforme su poslije koristili svi vojnici koji su bili iz Bosne i Hrcegovine. Boja uniformi i fesova je bila zeleno-siva. U ratu su BH regimente i imale napadacku ulogu i smatrale su se jednim od najelitnijih dijelova austruogarske armije, zajedno sa tirolskim carskim stijelcima i nekim austro-njemackim i hrvatskim (dalmatinskim) regimentama. Bosnjaci su se pored uniformi isticali i posebnim oruzjem. Pored pusaka u borbi su rado koristili nozeve i buzdovane. U borbi prsa u prsa bili su nepobjedivi.

Od svih regimenti posebna paznja se pridaje 2. BH. regimenti koja je u toku rata dobila 42 zlatne medalje. Zlatna medalja je bila najvise odlikovanje u austrougarskoj vojsci.
2. BH regimenta je slovila za najodlikovaniju jedinicu. Odlikovanja i ordenje su inace bili u obliku raznih krizeva, dok su odlikovanja dodjeljivana Bosnjacima iz postovanja prema njima bila posebnog oblika.

Bosnjacki vojnici zakletvu su davali nad Kur'anom, a svoje mrtve su pokopavali kao sehide. Bosnjaci su u svojim jedinicama imali imame i mujezine koji su kako se spominje i nakon povlacenja BH jedinica ostali i pet puta dnevno ucili ezane kojima su opominjali Italijane da su jos na frontu.

Najveci uspjeh 2. BH regimente je proboj kroz italijanske linije u julu 1916 godine na Monte Melleti, koji je poslije omogucio austrougarsku pobjedu. U toj regimenti su bili oni koji uopce nisu nosili puske, nego samo bombe i nozeve ili buzdovane. Cijena hrabrosti i odlikovanja koja su primali bila je mnostvo mrtvih.

Bitka na Kobaridu (Caporetto), inace dvanaesta i posljednja koju je dobila Austrougasrka naziva se »Cudom na Kobaridu«. Bitka je pocela 24. oktobra 1917. artiljerijskom paljbom i plinskim granatama. Talijani su protjerani preko rijeke Tilment (Tilmento). U toj bitci je sudjelovalo 64.000 Bosnjaka i Hrvata, sto zajedno iznosi 38 bataljona. Gubici su bili nejveci za tri udarne austrougarske divizije (1., 50. i 55.) u koje su bile ukljucene i bosanske jedinice (Bosnjaci, Hrvati i Srbi). U akciju su stupili s nedovoljnim brojem mitraljeza i slabom topnickom podrskom, sto je bio razlog tolikom broju mrtvih. Samo 1. divizija je na kraju drugog dana borbi imala 40 mrtvih oficira i 1.550 vojnika. U operacijama od 24. 10. do 27. 11. 1917, zivote je izgubilo izmedju 3000 i 4000 Bosnjaka i Hrvata.

Od ostalih bitnijih operacija BH regimenti u 12. soskoj bitci mogu se izdvojiti:

a) 3.BH lovacki bataljon je u popodnevnim satima 24. 10. zauzeo greben Cemponov i prodro do glavne italijanske odbrambene linije na Srednjem. Sljedeci dan se sa 22. gorskom brigadom zauzeli Globocak.

b) Bosnjaci iz 2. BH regimente su u ranim jutarnjim satima 25. 10. zauzeli Miju (Monte Mio) i nastavili napredovati prema Stupici.

c) Bosnjaci iz 1. BH regimente su zajedno sa Hrvatima i Nijemcima u krvavoj bitci savladali odbrambene jedinice u Morteglianu i Pozzuolu di Friulli. Gubici su bili ogromni, 5 oficira i 250 vojnika.

d) Bosnjaci iz 4. BH regimente su u noci između 2. i 3. novembra presli preko rijeke Tilment kod Cornina, kao prva udarna jedinica. Uprkos jakom otporu uspjeli su uspostaviti most. Zarobili su 3.000 Talijana i zaplijenili su 13 topova. Poslije su im pomoc pruzila dva bataljona iz 2. BH reg.

U dolini rijeke Soce, u Julijskim Alpama i jos na sirem podrucju su prije skoro devet decenija umirali Bosnjaci. Njih na hiljade! Danas na njih podsjecaju samo vojna groblja kojih je samo na podrucju Slovenije na desetine. Jedno od tih grobalja je i ono u Logu pod Mangartom. U tom groblju je ukopano oko 1330 vojnika, od kojih su vecinom Bosnjaci.
Porazno je to sto oni danas leze pod krizevima, sto je u suprotnosti s islamskim propisima. Za razliku od Bosnjaka koji su sahranjeni na podrucju Slovenije, a poginuli su u Prvom svjetskom ratu, Bosnjaci u Austriji imaju mezaristan koji im je dostojan. Groblje muslimasnkih boraca poginulih u Prvom svjetskom ratu, koje se nalazi u Grazu je uskladjeno sa propisima njihove vjere i njihovom tradicijom. Nadajmo se da ce nepravda ucinjena hrabro poginulim muslimanskim borcima na S. Frontu biti ispravljena.

Dzamija u Logu pod Mangartom

Kada je 1915 godine Italija stupila u rat, na zapadnoj je strani Austougarske granice uspostavljen Soski front. U sklopu austrougarskih jedinica u proljece 1916 godine na front su pristigle i jedinice iz Bosne i Hercegovine. Najveci procenat u tim jedinicama bili su muslimani.

Prva jedinica koja je stigla na Soski front bila je 4. BH. Regimenta koja je imala polozaje na Rombonu. U malom selu Log pod Mangartom u dolini Koritnice sebi su sagradili malu dzamiju. Dzamija nije bila velikih gabarita. Imala je jedno kube (kupolu) i munaru. Njena boja je bila bijela. Nalazila se otprilike 100 metara od Donjeg Loga. O dzamiji imamo sasvim malo podataka. Jedina svjedocanstva da je ona tu bila jesu dvije fotografije koje je napravio nepoznati austrijski oficir i ono Å¡to kazu tamosnji mjestani, a to je kako su njima prenijeli njihovi stariji da je tu nekada bila moseja (dzamija).

Italija koja je Prvi svjetski rat okoncala kao pobjednik, a inace saveznik Srbije je nakon povlacenja kako to neki tvrde zbog mrznje koju je imali prema Bosnjacima koji su joj u toku rata zadavali velike nevolje je srusila dzamiju. Poslije u kraljevini SHS okolnosti su bile takve da nije bilo pozeljno isticati zasluge BH regimenti protiv Talijana.

Spomenut cemo ovdje i Eleza Dervisevica, djecaka koji je sa kao cetrnaestogodisnjak postao najmladji korporal u K.und K. armiji. Nakon devetnaest mjeseci provedenih na frontu je ranjen nakon cega je lijecen u bolnici u Becu. U bolnicu mu je mahsuz u posjetu dosla nadvojvotkinja Isabelle, koja je mu je obezbjedila skolovanje i vjersku pouku pred imamom kasarne Rossauer. Elez je dobio nekoliko odlikovanja. Jedno vrijeme poslije je proveo sa majkom Muneverom i bratom Osmanom u Bosni. Preselio je na ahiret pocetkom devedesetih godina proslog stoljeca u Damasku. Bio je major sirijske vojske u rezervi. Kompletno kazivanje o Elezovom herojstvu na S.frontu i jednom dijelu njegovog zivota koji uistinu dojmi lahko mozemo naci u knjizi DIE BOSNIAKEN KOMMEN , od Wernera S.

plbih.org