Na grafikonu koji je sastavni dio ovog teksta prikazana je organizacijska šema
nastanka i razvoja jedne od najznamenitijih brigada Armije RBiH, 111. Viteške brdske brigade. Bivšim borcima 1. korpusa mnogo će poznatije i sjećanju prisnije zvučati skraćeni nazivi korišteni u svakodnevnom govoru “Prva Slavna” i “Prva Viteška”, nastali skraćivanjem punog formacijskog naziva 1. motorizovana brigada, kojeg je u najdužem periodu rata nosila i pod kojim je ostala prepoznatljiva, i dodavanjem počasnih naziva “Slavna” i “Viteška”, koje je jedinica tokom vremena stekla svojim borbenim uspjesima. Nužnost ovakve napomene i sam pogled na množinu elemenata sadržanih u šemi nastanka i razvoja brigade upućuju na to da je, i pored preglednosti koju smo se trudili da postignemo grafikonom, potrebno dati i nekoliko dodatnih pojašnjenja. Naredne rečenice predstavljaju samo to, minimalno pojašnjenje grafičkog prikaza šeme nastanka i razvoja, i daleko su od bilo kakve drugačije ambicije.
Već smo istakli da je brigada u najvećem dijelu odbrambeno-oslobodilačkog rata, nepune dvije godine, od februara 1993. do januara 1995. godine, postojala, djelovala i borila se u sastavu 1. korpusa ARBiH pod imenom 1. motorizovana brigada. Naređenjem Generalštaba ARBiH od 11.01.1995. godine preformirana je u 111. Vitešku brdsku brigadu i ušla u sastav novoformirane 12. divizije. Identičnu transformaciju u brdske brigade istovremeno su doživjele sve motorizovane brigade u Gradu Sarajevu. Od viškova ljudstva nastalog ovom preformacijom popunjavane su ostale jedinice, a prvenstveno novoformirane manevarske brigade 1. korpusa.
Iako je svoj borbeni angažman tokom cijele posljednje ratne godine imala pod
imenom 111. Vbbr, pod tim imenom nije dočekala i formalni kraj rata. U susret predstojećem miru, sredinom oktobra 1995. godine počela je prva masovnija demobilizacija pripadnika Armije RBiH. Iz tog razloga je prepolovljen broj brigada 12. divizije, a od 105. bbr i 111.Vbbr formirana je 127. Vbbr. Ovaj krajnji stepenik u razvojnom putu “Prve Viteške” na grafikonu smo izostavili iz dva razloga. Prvi je taj što je ova jedinica formirana nakon obustave borbenih dejstava i ratnoj hronici brigade nije imala prilike dodati ništa značajno.
Drugi razlog je što bi na taj način potpuno nepotrebno i nepravedno prekrili šemu nastanka i razvoja 105. brigade.
Pod ovdje najčešće pominjanim nazivom 1. motorizovana, brigada je formirana
19.02.1993. godine spajanjem 12.brdske brigade i 1. mehanizovane brigade. 12. bbr, čije je formiranje naređeno nepun mjesec dana ranije, u suštini je u novu formaciju ušla kao skup protivdiverzantskih odreda Općinskih štabova odbrane Vogošća, Centar i Novi Grad, te tri odreda Okružnog štaba odbrane Sarajevo. Ove formacije nastajale su uglavnom od početka jeseni 1992. godine, kao teritorijalne jedinice pod komandom općinskih i okružnih štabova,
od ljudstva neuvrštenog u sastave brigada nakon formiranja korpusa.
Okosnicu 1. motorizovane brigade činila je 1. mehanizovana brigada, formirana
28.09.1992. godine, a njenu okosnicu 13. novosarajevska pješadijska brigada, uz 1. sandžačku brigadu i nekoliko drugih jedinica prikazanih na grafikonu. 13. novosarajevska brigada formirana je među prvim brigadama Teritorijalne odbrane Republike Bosne i Hercegovine od 1. i 2. Pofalićkog i Velešićkog odreda Teritorijalne odbrane Općinskog štaba TO Novo Sarajevo. Nakon donošenja odluke o organizaciji Oružanih snaga RBiH i formiranja Armije RBiH, brigada je u istom sastavu preformirana u 13. novosarajevsku pješadijsku brigadu.
Personifikacija vidljive niti kontinuiteta razvoja brigade od njenog nastanka pa do svoje pogibije 27.07.1993. godine bio je njen komandant, Heroj oslobodilačkog rata i nosilac najvećeg ratnog priznanja “Zlatni ljiljan”, Enver Šehović. Uz Šehovića, najvećim ratnim priznanjem značkom “Zlatni ljiljan” odlikovana su ukupno 73 pripadnika brigade. Kao kolektiv, brigada je svojim ratnim doprinosom najprije u decembru 1993. godine stekla stekla počasni naziv “Slavna”, a godinu dana kasnije i najviše priznanje ove vrste, počasni naziv “Viteška”.
Kao što je na grafikonu vidljivo, u njegovoj izradi pošli smo od formiranja brigada. Organizacijska naređenja koja smo koristili i koja predstavljaju arhivsku građu Arhiva Armije RBiH, obuhvataju samo prethodni stupanj organizovanja. Pažljiv čitalac će primjetiti da grafikon ne sadrži podatke o manjim jedinicama TO i samoorganizovanim dobrovoljačkim sastavima nastalim na samom početku odbrane od agresije. Na osnovu arhivske građe koju smo koristili nije bilo moguće rekonstruisati šemu nastanka koja bi obuhvatila i njihov
identitet. Za takvo nešto bila bi potrebna šira studija i korištenja drugih istraživačkih metoda.
Mesud Šadinlija
